Nacionalni spomenik: Sarajevska Sahat-kula, posljednji lunarni sat na svijetu

0

Pomenuta prvi put u ljetopisima turskog putopisca Evlije Čelebije počekom 17. stoljeća, sagrađena u blizini Gazi Husrev-begove džamije, Sahat-kula u Sarajevu je simbol osmanske vladavine na ovim prostorima i spomenik kakvog Evropa nema. Sarajevska Sahat–kula vijekovima u stopu prati hod Sunca…

Podizanjem Isa-begovih zadužbina Sarajevo se počelo razvijati kao urbano mjesto. Još 1457. godine, po naređenju sultana Mehmeda Fatiha, podiže se džamija, nazvana Careva. 

Poslije Isa-bega i mnogi drugi namjesnici, predstavnici feudalne klase, bogatiji trgovci i zanatlije podizanjem vjerskih, društvenih, ekonomskih i kulturnih objekata uticali su da Sarajevo, posebno tokom 16. vijeka, kada nastaju i najznačajnija arhitektonska ostvarenja osmanskog doba, postane najveći i najznačajniji grad u Bosni i jedan od najvećih na Balkanu. 

Objekat Sahat-kule, iako je nastao kasnije od većine objekata, prema kompoziciji i koncepciji je usko povezan sa objektom Gazi Husrev-begove džamije. Zajedno sa munarom Begove džamije predstavlja glavni vertikalni akcenat Baščaršije. Sa visinom od 30 metara predstavlja najvišu sahat-kulu u BiH.

U navali princa Eugena Savojskog 1697. godine kula je zapaljena, što je vidljivo iz jednog hudžeta (rukopisa) napisanog trideset godina kasnije (isprava se nalazi u Arhivu GH vakufa u Sarajevu). Dokument pokazuje da je Sahat-kula te godine samo popravljena.

Godine 1831. ponovo je stradala, ali je popravljena 1832. godine. Popravak je koštao 185 groša. Također je popravljana 1177. godine pri čemu je potrošeno 895 akči (sitna turska srebrna moneta).

Časovnik na Sahat-kuli pokazuje vrijeme prema lunarnom računanju vremena. U Sahat-kuli se nalaze četiri časovna brojčanika koji gledaju na sve četiri strane svijeta. Današnji časovni mehanizam je nabavljen 1875. godine u Londonu. Prilikom njegove montaže gornji dio Sahat-kule je dozidan i prilagođen za ugrađivanje i dobru vidljivost brojčanika. S obzirom na to da se dužina dana u toku godine skoro svakodnevno mijenja, pa, prema tome, i vrijeme zalaska sunca, ovaj časovni mehanizam je potrebno stalno podešavati. Podešavanje časovnika je dužnost muvekita koji, na osnovu tačnog određivanja vremena zalaska sunca, vrši potrebno korigovanje brojčanika na Sahat-kuli. Kada nastane zalazak sunca, ova Sahat-kula treba da pokazuje 12 časova.
Sat koji je i danas na kuli, donijela su dva sarajevska trgovca 1874. godine iz Londona, Hašimaga Glođo i Mehaga Kapetanović. Pokazivače vremena, kazaljke, pozlatio je Abdulah Kasumagić, poznati sarajevski sajdžija i nekadašnji muvekit.. Kula ima 76 drvenih stepenika, poredanih u kvadratnom nizu, po kojima se penje muvekit jednom sedmično da podesi vrijeme. Sat se mora podešavati, jer pokazuje vrijeme a la turca (lunarni sat). Ovaj sat ponoć pokazuje tačno u momentu zalaska sunca u Sarajevu. Kada u toku islamskog svetog mjeseca posta ramazana, sat na kuli otkuca 24 sata, vrijeme je iftaru. Poslije prvog otkucaja na Begovoj se džamiji pale kandilji, a nakon toga sa Bijele tabije tradicionalno puca top, koji označava kraj posta.

Tokom vladavine Osmanlija u našoj zemlji izgrađena je 21 sahat-kula. Najviša među njima je upravo ona u Sarajevu. Ono što sarajevsku Sahat-kulu odvaja od drugih širom svijeta jeste što je jedini javni sat u svijetu koji mjeri lunarno vrijeme, usklađeno prema vremenu islamskih molitvi. 

Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika je 2006. godine historijski spomenik Sahat-kula u Sarajevu proglasila nacionalnim spomenikom BiH.

Ovaj spomenik jedan je od 101. nacionalnog spomenika koji se nalazi na području Sarajeva. Priče o tim spomenicima dio su projekta “101. medijska priča o nacionalnim spomenicima u Sarajevu” kojeg provodi Udruženje “Bosanski stećak” s ciljem promocije kulturno-historijskog nasljeđa Bosne i Hercegovine.

OSTAVITI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here